Przedłużenie do 4 marca 2028 r.
Decyzją wykonawczą Rady (UE) 2026/1912 z 30 lipca 2026 r. tymczasową ochronę wysiedleńców z Ukrainy przedłużono o kolejny rok — do 4 marca 2028 r. (art. 1). Przedłużenie stosuje się od 5 marca 2027 r. (art. 3). W Polsce podstawą legalnego pobytu beneficjentów jest art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: pobyt osoby, która przybyła legalnie w okresie wskazanym w decyzji Rady i w celu korzystania z ochrony, uznaje się za legalny do dnia, w którym ta decyzja zachowuje moc.
Nowy warunek: wypełnienie obowiązków wojskowych
Od 5 sierpnia 2026 r. ochronę czasową przyznaje się jedynie osobom, które wypełniły swoje obowiązki wojskowe w Ukrainie, po przedstawieniu — w stosownych przypadkach — odpowiedniego dowodu (art. 2 i art. 3 decyzji 2026/1912). Warunek nie dotyczy osób, które korzystały z ochrony czasowej w danym państwie przed 4 sierpnia 2026 r. lub w tym dniu i nieprzerwanie zachowują ten status. Obie daty wynikają ze sprostowania decyzji opublikowanego 5 sierpnia 2026 r. — w pierwotnej wersji tekstu podano 30 i 31 lipca 2026 r.
Słowo „nieprzerwanie” ma tu kluczowe znaczenie. Kto utraci ochronę — np. przez wyjazd z Polski na ponad 30 dni — przestaje spełniać ten warunek i przy ponownym przyjeździe może zostać potraktowany jak osoba nowo przybyła.
Kiedy ochrona czasowa wygasa
Ochrona czasowa wygasa, gdy (art. 109b ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony):
- nie złożono wniosku o nadanie numeru PESEL w ciągu 30 dni od przekroczenia granicy;
- cudzoziemiec opuścił Polskę na okres powyżej 30 dni;
- złożył w gminie pisemne zawiadomienie o zrzeczeniu się ochrony;
- udzielono mu zezwolenia na pobyt czasowy, stały lub rezydenta długoterminowego UE, statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej, zgody na pobyt tolerowany albo zgody na pobyt ze względów humanitarnych;
- złożył w Polsce wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej;
- uzyskał ochronę czasową w innym państwie UE;
- nabył obywatelstwo polskie lub innego państwa UE.
Ochrona wygasa w dniu zdarzenia, które to powoduje (art. 109b ust. 2). Nie trzeba na to żadnej decyzji — zmiana statusu w rejestrze jedynie odzwierciedla skutek, który już nastąpił.
Wyłączenie z ochrony decyzją Szefa UdSC
Niezależnie od tego Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców może stwierdzić wyłączenie z ochrony czasowej, m.in. gdy cudzoziemiec został prawomocnie skazany za szczególnie poważne przestępstwo i stanowi zagrożenie dla społeczeństwa albo gdy jego wjazd lub pobyt może zagrozić bezpieczeństwu państwa (art. 109 ust. 1). Postępowanie wszczyna się z urzędu albo na wniosek m.in. Policji, Straży Granicznej lub ABW; decyzję wydaje się w terminie 2 dni od złożenia takiego wniosku i jest ona ostateczna (art. 109 ust. 4–6) — pozostaje skarga do sądu administracyjnego.
Co po utracie ochrony
Jeżeli cudzoziemiec nie ma innego tytułu pobytowego, utrata ochrony otwiera drogę do decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Szczególnie groźna jest sytuacja osób, które przed wojną otrzymały zakaz wjazdu: obowiązywanie wpisu do wykazu cudzoziemców niepożądanych zawiesza się na czas ochrony czasowej — do dnia, w którym ustaną okoliczności uzasadniające zawieszenie (art. 437 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o cudzoziemcach). Wpis nie znika: na czas zawieszenia dane usuwa się z SIS, a po upływie okresu zawieszenia umieszcza się je tam ponownie (art. 443 ust. 2 pkt 1 i ust. 3).
Gdy upłynie maksymalny okres ochrony wynikający z decyzji Rady UE, cudzoziemiec ma 30 dni na opuszczenie Polski, a jego pobyt w tym czasie uznaje się za legalny (art. 299 ust. 6a i 7 ustawy o cudzoziemcach). Ten przepis nie dotyczy wygaśnięcia ochrony z innych przyczyn, np. po wyjeździe z Polski na ponad 30 dni.
Karta pobytu CUKR — wyjście z ochrony czasowej
Najpewniejszą drogą do stabilnego pobytu jest karta pobytu dla obywateli Ukrainy, nazywana w praktyce kartą CUKR. Wydaje się ją na wniosek, jeżeli obywatel Ukrainy (art. 42c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy):
- miał status UKR w dniu 4 czerwca 2025 r.;
- ma status UKR w dniu złożenia wniosku;
- posiadał status UKR nieprzerwanie przez co najmniej 365 dni.
Karta jest ważna 3 lata (art. 42p ust. 1). Z dniem jej odbioru uprawnienie do pobytu w ramach ochrony czasowej staje się z mocy prawa zezwoleniem na pobyt czasowy (art. 42r ust. 1). Kartę trzeba odebrać w ciągu 60 dni od informacji o możliwości odbioru — inaczej zostanie unieważniona (art. 42r ust. 2). Jeżeli wniosek zostanie złożony najpóźniej 4 marca 2027 r., pobyt uważa się za legalny do odbioru karty (albo jej unieważnienia) lub do dnia, w którym odmowa wydania karty albo umorzenie postępowania staną się ostateczne (art. 42x). Wydania karty odmawia się m.in. przy wpisie do wykazu niepożądanych, wpisie w SIS albo ze względów bezpieczeństwa (art. 42e ust. 1). Część przepisów ustawy zmienia się od 1 stycznia i od 5 marca 2027 r., ale cytowane tu przepisy o karcie CUKR (art. 42c, 42e, 42p, 42r i 42x) w obu tych wersjach brzmią tak samo jak obecnie.
PESEL UKR i praca
Wniosek o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR składa się w dowolnym organie gminy w ciągu 30 dni od przekroczenia granicy (art. 110a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony). Beneficjent ochrony czasowej może pracować bez zezwolenia na pracę na zasadach określonych w ustawie z 20 marca 2025 r. (art. 116 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony).
Stan prawny na 22 października 2026 r.