Decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje komendant placówki lub oddziału Straży Granicznej. Jest to podstawowy instrument polskiej procedury powrotowej — dokument, który potocznie nazywany jest „decyzją o deportacji”. Decyzja rozstrzyga o trzech rzeczach jednocześnie: o obowiązku opuszczenia terytorium, o terminie dobrowolnego wyjazdu (albo o jego braku) oraz najczęściej o zakazie ponownego wjazdu do Polski i pozostałych państw Schengen.
Najczęstsze podstawy wydania decyzji
- pobyt bez ważnej wizy, zezwolenia na pobyt lub innego tytułu pobytowego,
- wykonywanie pracy bez wymaganego zezwolenia albo niezgodnie z warunkami zezwolenia,
- przekroczenie dozwolonego okresu pobytu (np. limitu 90 dni w ruchu bezwizowym),
- posługiwanie się dokumentami zawierającymi nieprawdziwe dane,
- względy obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego,
- skazanie prawomocnym wyrokiem w Polsce lub w innym państwie członkowskim,
- przekroczenie granicy wbrew przepisom.
Sama okoliczność faktyczna nie kończy sprawy. Organ ma obowiązek zbadać, czy nie występują przesłanki odstąpienia od wydania decyzji lub udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych albo pobytu tolerowanego. To właśnie ten obszar bywa badany powierzchownie — i tam najczęściej znajdujemy podstawy do skutecznego odwołania.
Terminy — najważniejszy element sprawy
Odwołanie wnosi się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Termin liczony jest od dnia doręczenia decyzji cudzoziemcowi lub jego pełnomocnikowi. Jeżeli termin już upłynął, nie zawsze oznacza to koniec sprawy — możliwy jest wniosek o przywrócenie terminu wraz z uprawdopodobnieniem braku winy, a w niektórych układach procesowych także wniosek o wznowienie postępowania lub o stwierdzenie nieważności decyzji.
Co powinno zawierać skuteczne odwołanie
Zarzuty procesowe
Dotyczą sposobu prowadzenia postępowania: braku udziału tłumacza przy przesłuchaniu, braku pouczenia o prawach, niedoręczenia dokumentów w zrozumiałym języku, pominięcia wniosków dowodowych, oparcia ustaleń wyłącznie na protokole sporządzonym w dniu zatrzymania czy braku należytego uzasadnienia.
Zarzuty materialne
Dotyczą istoty rozstrzygnięcia: nieuwzględnienia życia rodzinnego w Polsce, dobra dziecka, stanu zdrowia, długości i legalności wcześniejszego pobytu, ryzyka w kraju powrotu, a także nieproporcjonalnej długości orzeczonego zakazu wjazdu.
Wnioski dowodowe
- akty stanu cywilnego, dokumenty dzieci, zaświadczenia ze szkoły lub przedszkola,
- umowy o pracę, potwierdzenia zatrudnienia, dowody odprowadzania składek,
- dokumentacja medyczna, jeśli stan zdrowia ma znaczenie dla sprawy,
- umowa najmu lub akt własności mieszkania, potwierdzenia zameldowania,
- oświadczenia świadków dotyczące więzi rodzinnych i społecznych.
Wstrzymanie wykonania decyzji
Gdy decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności lub nie wyznaczono terminu dobrowolnego wyjazdu, samo odwołanie może nie wystarczyć. Składamy wtedy równolegle wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, wykazując, że jej wykonanie spowoduje skutki trudne do odwrócenia — rozdzielenie rodziny, przerwanie leczenia, utratę możliwości udziału w toczącym się postępowaniu.
Jak pomagamy
Prowadzimy sprawę od analizy decyzji aż po sąd administracyjny. Sprawdzamy terminy, oceniamy akta, przygotowujemy odwołanie z pełną argumentacją i wnioskami dowodowymi, składamy wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, a gdy cudzoziemiec został zatrzymany — równolegle prowadzimy sprawę detencji w ośrodku strzeżonym oraz kwestię zakazu wjazdu i wpisu do SIS.