Skrócenie czy cofnięcie — co przewiduje ustawa
W języku potocznym mówi się o „skróceniu zakazu wjazdu”. Ustawa o cudzoziemcach nie przewiduje jednak wniosku o skrócenie zakazu. Okres zakazu można zakwestionować w odwołaniu od decyzji o zobowiązaniu do powrotu — wnoszonym w ciągu 7 dni od jej doręczenia do Komendanta Głównego Straży Granicznej — a następnie w skardze do sądu administracyjnego. Gdy decyzja jest już ostateczna, pozostaje cofnięcie zakazu na wniosek cudzoziemca (art. 320 ustawy o cudzoziemcach). Zakaz po jego cofnięciu przestaje obowiązywać w całości.
Kto rozpatruje wniosek
Wniosek rozpatruje organ, który wydał decyzję o zobowiązaniu do powrotu w pierwszej instancji (art. 320 ust. 1) — co do zasady komendant placówki albo komendant oddziału Straży Granicznej. Rozstrzyga w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do Komendanta Głównego SG w terminie 7 dni od doręczenia (art. 321).
Kiedy zakaz można cofnąć
Organ może cofnąć zakaz, jeżeli cudzoziemiec wykaże, że (art. 320 ust. 1):
- wykonał obowiązki wynikające z decyzji — przede wszystkim opuścił Polskę lub strefę Schengen;
- jego ponowny wjazd ma nastąpić ze względu na uzasadnione okoliczności, zwłaszcza ze względów humanitarnych — np. choroba lub śmierć bliskiej osoby, sprawy rodzinne, udział w postępowaniu sądowym;
- otrzymał pomoc w dobrowolnym powrocie (art. 334 ustawy).
Rozpatrując wniosek, organ bierze pod uwagę zwłaszcza okoliczności, w jakich wydano decyzję, oraz powody, dla których cudzoziemiec chce ponownie wjechać (art. 320 ust. 1a). Cofnięcie jest uprawnieniem organu, a nie jego obowiązkiem — dlatego o wyniku decyduje jakość uzasadnienia i dowodów.
Kiedy zakazu nie można cofnąć
Zakazu nie cofa się, gdy (art. 320 ust. 2):
- wjazd lub pobyt cudzoziemca może stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub naruszyć interes Rzeczypospolitej Polskiej;
- cudzoziemiec nie uiścił kosztów wydania i wykonania decyzji, które był obowiązany ponieść;
- zakaz orzeczono po wcześniejszej decyzji o cofnięciu zakazu i od tamtej decyzji nie minęły 2 lata;
- nie upłynęła jeszcze połowa okresu, na jaki zakaz orzeczono.
Dwie ostatnie przeszkody nie obowiązują, jeżeli wjazd ma nastąpić ze względów humanitarnych (art. 320 ust. 3).
Połowa okresu — od kiedy liczyć
Ustawa wprost określa, od kiedy liczy się okres wpisu do wykazu cudzoziemców niepożądanych: od dnia wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, a gdy brak informacji o jej wykonaniu — od dnia upływu terminu dobrowolnego wyjazdu albo, przy decyzji wydanej bez takiego terminu, od dnia jej wydania (art. 438 ust. 2 pkt 1, 2 i 4). Okres wpisu odpowiada okresowi zakazu określonemu w decyzji (art. 438 ust. 1 pkt 1), dlatego te same daty są punktem odniesienia przy liczeniu połowy okresu zakazu — to jednak interpretacja, a nie wprost wyrażona reguła.
Za wykonanie decyzji uważa się także opuszczenie terytorium Polski (gdy zakaz dotyczy tylko Polski) albo terytorium państw Schengen (gdy obejmuje także pozostałe państwa Schengen) przed upływem terminu dobrowolnego wyjazdu, zanim decyzja stała się ostateczna — pod warunkiem, że cudzoziemiec nie wjechał ponownie przed umieszczeniem jego danych w wykazie (art. 438 ust. 5). Dowód wyjazdu — stempel, karta pokładowa, bilet — jest więc jednym z najważniejszych załączników wniosku.
Koszty wydania i wykonania decyzji
Gdy decyzja o zobowiązaniu do powrotu podlega przymusowemu wykonaniu, Straż Graniczna ustala w osobnej decyzji koszty jej wydania i wykonania (art. 336 ust. 1–2). Dopóki nie zostaną uiszczone, zakazu nie można cofnąć (art. 320 ust. 2 pkt 2). Przy zakazach orzeczonych na okres do 5 lat (art. 319 ust. 1 pkt 1–3) zakaz przedłuża się ponadto z mocy prawa do dnia zapłaty — maksymalnie do 5 lat (art. 319 ust. 2).
Skutki cofnięcia zakazu
Po cofnięciu zakazu dane cudzoziemca usuwa się z wykazu cudzoziemców niepożądanych (art. 436 ust. 1 pkt 6 i ust. 2), a w konsekwencji także z Systemu Informacyjnego Schengen — Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców przekazuje tam dane z wykazu tylko na okres ich przechowywania w wykazie (art. 443 ust. 1). Cofnięcie nie przywraca jednak automatycznie wizy ani zezwolenia na pobyt — o nie trzeba wystąpić od nowa. Warto też pamiętać, że jeżeli po cofnięciu zostanie orzeczony nowy zakaz, nie da się go cofnąć, dopóki od decyzji o cofnięciu poprzedniego nie miną 2 lata — chyba że wjazd ma nastąpić ze względów humanitarnych (art. 320 ust. 2 pkt 3 i ust. 3).
Jak przygotować wniosek
- kopia decyzji o zobowiązaniu do powrotu i — jeśli była wydana — decyzji o kosztach wraz z dowodem zapłaty;
- dowód wyjazdu z Polski lub strefy Schengen;
- dokumenty uzasadniające ponowny wjazd: akty stanu cywilnego, dokumentacja medyczna bliskich, wezwania do sądu, oferta pracy — z tłumaczeniem na język polski;
- informacja o aktualnym wpisie, jeśli cudzoziemiec nie zna jego podstawy i okresu;
- pełnomocnictwo dla pełnomocnika zamieszkałego w Polsce, jeżeli cudzoziemiec przebywa za granicą.
Jeżeli nie wiesz, do kiedy obowiązuje wpis ani na jakiej podstawie go dokonano, najpierw złóż wniosek o informację do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców — piszemy o tym w opracowaniu jak sprawdzić zakaz wjazdu i wpis w SIS.
Pilny wjazd mimo zakazu
Gdy wjazd do Polski jest konieczny natychmiast — np. z powodu pogrzebu albo ciężkiej choroby członka rodziny — komendant placówki Straży Granicznej, za zgodą Komendanta Głównego SG, może zezwolić na wjazd na okres do 15 dni (art. 32 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 6 ust. 5 lit. c kodeksu granicznego Schengen). Nie zastępuje to cofnięcia zakazu, ale pozwala załatwić najpilniejszą sprawę.
Co zmieni unijne rozporządzenie powrotowe
Od 17 października 2027 r. zastosowanie będzie miało rozporządzenie (UE) 2026/2280. Przewiduje ono cofnięcie, zawieszenie albo skrócenie zakazu wjazdu — m.in. gdy cudzoziemiec wykaże, że powrócił dobrowolnie. Wniosek będzie można złożyć pod warunkiem wcześniejszego wyjazdu z terytorium państw członkowskich, a cofnięcie zakazu państwa będą mogły uzależnić od zwrotu kosztów wydalenia (art. 9 rozporządzenia). Szerzej piszemy o tym w opracowaniu o nowym rozporządzeniu powrotowym.
Stan prawny na 22 października 2026 r.