Wykaz cudzoziemców niepożądanych i SIS — co to jest
Polska prowadzi wykaz cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany. Część danych z wykazu trafia dalej — do Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) do celów odmowy wjazdu i pobytu. Wpis w SIS widzą służby graniczne i konsulaty wszystkich państw strefy, dlatego jego skutki wykraczają daleko poza Polskę.
Dane cudzoziemca umieszcza się w wykazie przede wszystkim wtedy, gdy (art. 435 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach):
- wydano mu decyzję o zobowiązaniu do powrotu z orzeczonym zakazem wjazdu;
- został prawomocnie skazany w Polsce za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe na karę grzywny albo karę pozbawienia wolności;
- wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa, ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego albo interes Rzeczypospolitej Polskiej;
- Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał decyzję o odmowie wjazdu i pobytu na terytorium Schengen.
Wpis może nastąpić bez wiedzy i zgody cudzoziemca (art. 435 ust. 2). Do SIS przekazuje się dane m.in. wtedy, gdy podstawą wpisu jest decyzja o zobowiązaniu do powrotu z zakazem wjazdu do Polski i innych państw Schengen albo decyzja Szefa Urzędu o odmowie wjazdu i pobytu (art. 443 ust. 1).
Jak sprawdzić polski wpis — wniosek do Szefa UdSC
Cudzoziemiec, którego dane umieszczono w wykazie lub w SIS do celów odmowy wjazdu, może złożyć do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o (art. 444 ust. 1):
- udostępnienie informacji o umieszczeniu danych, terminie obowiązywania wpisu oraz jego podstawie prawnej i faktycznej;
- sprostowanie danych, jeżeli są niekompletne, nieaktualne lub nieprawdziwe;
- usunięcie danych, jeżeli umieszczono je lub przechowuje się je z naruszeniem przepisów.
Formularz i termin
Wniosek składa się na formularzu. Podaje się w nim m.in. dane osobowe, poprzednie imiona, serię i numer dokumentu podróży, adres zamieszkania, adres do korespondencji w Polsce albo adres pełnomocnika, a przy żądaniu sprostowania lub usunięcia danych — uzasadnienie (art. 446 ust. 1). Szef Urzędu rozpatruje wniosek w ciągu 30 dni od jego otrzymania (art. 446 ust. 2). Do postępowania stosuje się przepisy k.p.a. o wydawaniu zaświadczeń, a odmowa uwzględnienia wniosku co do zasady przybiera formę ostatecznego postanowienia (art. 444 ust. 2 i 3). Inaczej jest, gdy podstawą wpisu jest decyzja o odmowie wjazdu i pobytu na terytorium Schengen — wtedy wniosek o usunięcie danych jest zarazem wnioskiem o uchylenie tej decyzji, a Szef Urzędu rozstrzyga go decyzją, która jest ostateczna (art. 444 ust. 4 i 6).
Wgląd do dokumentów
Cudzoziemiec ma prawo wglądu do dokumentów dotyczących umieszczenia jego danych w wykazie lub SIS — w siedzibie Urzędu (art. 447 ust. 1 i 3). Wyjątek dotyczy wpisów dokonanych ze względów bezpieczeństwa (art. 435 ust. 1 pkt 4) oraz wpisów opartych na decyzji o odmowie wjazdu i pobytu na terytorium Schengen (art. 435 ust. 1 pkt 4a) — także wtedy, gdy tę decyzję wydano z powodu skazania albo obejścia przepisów. W tych przypadkach prawo wglądu nie przysługuje, a Szef Urzędu odmawia informacji o podstawie faktycznej wpisu (art. 444 ust. 12 i art. 447 ust. 2).
Jak długo obowiązuje wpis
Okres wpisu zależy od jego podstawy (art. 438 ust. 1). Przy decyzji o zobowiązaniu do powrotu jest to okres zakazu określony w decyzji, liczony od dnia jej wykonania, a gdy brak informacji o wykonaniu — od upływu terminu dobrowolnego wyjazdu (art. 438 ust. 2 pkt 1 i 2). Po wyroku karnym dane przechowuje się m.in. przez 3 lata od zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności poniżej 3 lat, przez 3 lata od uprawomocnienia się wyroku skazującego na grzywnę, a przy karze z warunkowym zawieszeniem — przez okres próby. Wpisy ze względów bezpieczeństwa mogą obowiązywać do 10 lat, z możliwością przedłużenia.
Niektórych osób w ogóle nie umieszcza się w wykazie, a ich dane — jeśli już tam trafiły — usuwa się (art. 436). Dotyczy to m.in. małżonka obywatela polskiego (z wyjątkami), osoby skazanej w Polsce za przestępstwo umyślne lub skarbowe wyłącznie na karę grzywny, jeżeli ją uiściła, cudzoziemca z zezwoleniem na pobyt stały udzielonym w Polsce oraz osoby, wobec której cofnięto zakaz wjazdu. Obowiązywanie wpisu zawiesza się z kolei m.in. wtedy, gdy cudzoziemcowi udzielono ochrony czasowej albo wstrzymano wykonanie decyzji, która była podstawą wpisu (art. 437 ust. 1).
Decyzja o odmowie wjazdu, której nikt nie doręcza
Szef Urzędu wydaje decyzję o odmowie wjazdu i pobytu na terytorium państw Schengen, gdy wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa, gdy cudzoziemiec został prawomocnie skazany w Polsce lub innym państwie Schengen za przestępstwo na karę pozbawienia wolności powyżej roku albo gdy podjął działania w celu uzyskania prawa wjazdu lub pobytu z obejściem przepisów (art. 440a ust. 1). Taka decyzja jest ostateczna i — co zaskakuje najbardziej — nie doręcza się jej cudzoziemcowi (art. 440a ust. 7 i 8). Cudzoziemiec może więc dowiedzieć się o niej dopiero na granicy albo w konsulacie.
Drogą obrony jest wniosek o usunięcie danych z wykazu lub SIS, który z mocy ustawy jest jednocześnie wnioskiem o uchylenie tej decyzji (art. 444 ust. 1 pkt 3 i ust. 4). Dopiero rozstrzygnięcie Szefa Urzędu w tej sprawie otwiera drogę do sądu administracyjnego — skarga wniesiona z pominięciem tego etapu jest niedopuszczalna (art. 444 ust. 8).
Wpis dokonany przez inne państwo Schengen
Jeżeli wpisu do SIS dokonało inne państwo, np. Niemcy lub Czechy, wniosek o dostęp do danych można złożyć w każdym państwie Schengen (art. 53–54 rozporządzenia (UE) 2018/1861), ale zmienić lub usunąć wpis może tylko państwo, które go dokonało (art. 44 ust. 3 tego rozporządzenia). Taki wpis ma znaczenie także w Polsce: dane w SIS do celów odmowy wjazdu i pobytu są podstawą odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy (art. 100 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach) i decyzji o zobowiązaniu do powrotu (art. 302 ust. 1 pkt 8). Zagraniczny wpis nie zamyka jednak automatycznie drogi do pobytu w Polsce: zezwolenia na pobyt czasowy można udzielić, biorąc pod uwagę powody wpisu, po konsultacjach z państwem, które go dokonało (art. 100 ust. 1a i 1b).
Wpis jest — co dalej
- Zakaz z decyzji powrotowej — po spełnieniu ustawowych warunków można wnosić o jego cofnięcie; piszemy o tym w opracowaniu o cofnięciu zakazu wjazdu.
- Wpis niezgodny z prawem — wniosek o usunięcie danych (art. 444 ust. 1 pkt 3), a przy decyzji Szefa Urzędu o odmowie wjazdu — dalej skarga do sądu administracyjnego.
- Pilny wyjazd do Polski — w wyjątkowych sytuacjach komendant placówki Straży Granicznej, za zgodą Komendanta Głównego SG, może zezwolić na wjazd na okres do 15 dni (art. 32 ustawy o cudzoziemcach).
Stan prawny na 22 października 2026 r.