Najpierw przeczytaj wezwanie
W postępowaniu administracyjnym wezwanie musi wskazywać m.in., w jakiej sprawie oraz w jakim charakterze i celu zostajesz wezwany, czy masz stawić się osobiście, czy możesz działać przez pełnomocnika lub złożyć wyjaśnienia na piśmie, a także jakie są skutki niezastosowania się do wezwania (art. 54 § 1 k.p.a.). W sprawie karnej wezwanie określa, czy jesteś wzywany jako świadek, czy jako podejrzany. Te informacje decydują o tym, jak się przygotować:
- sprawa pobytowa — kontrola legalności pobytu, postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu; jesteś stroną postępowania administracyjnego;
- świadek w sprawie karnej — masz obowiązek stawić się i zeznawać, ale możesz uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić Ciebie lub osobę Ci najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;
- podejrzany — przysługuje Ci prawo do obrony, w tym prawo do odmowy składania wyjaśnień.
Wezwanie w sprawie pobytowej
Kontrolę legalności pobytu cudzoziemców prowadzą m.in. organy Straży Granicznej (art. 289 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach), a komendanci placówek i oddziałów SG wydają decyzje o zobowiązaniu do powrotu (art. 310). Organ może wezwać Cię do udziału w czynnościach i do złożenia wyjaśnień, jeżeli jest to niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (art. 50 § 1 k.p.a.). Do osobistego stawienia się jesteś obowiązany tylko w obrębie gminy lub miasta, w którym mieszkasz albo przebywasz, a także w gminie albo mieście sąsiednim (art. 51 § 1 i 2 k.p.a.). Jeżeli placówka jest dalej, nie znaczy to, że wezwanie można zignorować — skontaktuj się z organem albo działaj przez pełnomocnika.
Twoje prawa jako strony
- czynny udział w postępowaniu i możliwość wypowiedzenia się co do dowodów przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1 k.p.a.);
- wgląd w akta sprawy, sporządzanie notatek i kopii (art. 73 § 1 k.p.a.);
- działanie przez pełnomocnika (art. 32 k.p.a.);
- możliwość korzystania z pomocy tłumacza i tłumaczenie podstawy prawnej, rozstrzygnięcia oraz pouczenia o odwołaniu (art. 327 ustawy o cudzoziemcach).
Ryzyko zatrzymania
Jeżeli zachodzą okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu, cudzoziemca można zatrzymać na okres nie dłuższy niż 48 godzin (art. 394 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach). W tym czasie Straż Graniczna może wystąpić do sądu o umieszczenie go w strzeżonym ośrodku albo o zastosowanie aresztu dla cudzoziemców, albo postanowieniem zastosować łagodniejsze środki — np. obowiązek zgłaszania się lub zabezpieczenie pieniężne (art. 394 ust. 4 pkt 2 i art. 398 ust. 2). Po przekazaniu do dyspozycji sądu zatrzymanego zwalnia się, jeżeli w ciągu 24 godzin nie doręczono mu postanowienia sądu (art. 394 ust. 5). Dlatego na wezwanie w sprawie pobytowej nie warto iść bez przygotowania: z kompletem dokumentów i z numerem telefonu do prawnika.
Czego nie podpisywać
Protokół podpisuje się dopiero po przeczytaniu — w zrozumiałym języku. Jeżeli coś zapisano inaczej, niż mówiłeś, żądaj sprostowania przed podpisem. Nie podpisuj oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania od decyzji: z dniem jego doręczenia decyzja staje się ostateczna (art. 127a k.p.a.).
Wezwanie w sprawie karnej — świadek
Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania (art. 177 § 1 k.p.k.). Za niestawiennictwo bez należytego usprawiedliwienia można nałożyć karę pieniężną do 3000 zł, a także zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie (art. 285 § 1 i 2 k.p.k.). Nieobecność z powodu choroby usprawiedliwia zaświadczenie lekarza sądowego potwierdzające niemożność stawienia się na wezwanie — zwykłe zwolnienie lekarskie nie wystarczy (art. 117 § 2a k.p.k.). Świadka, który nie może się stawić z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w miejscu jego pobytu (art. 177 § 2 k.p.k.).
Świadek może jednak uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.). Może też ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jego interesy (art. 87 § 2 k.p.k.). Jeżeli w trakcie czynności osobie wezwanej jako świadek zostaną przedstawione zarzuty, staje się ona podejrzanym (art. 71 § 1 k.p.k.) i przysługują jej prawa podejrzanego — m.in. prawo do odmowy składania wyjaśnień, o którym należy ją pouczyć (art. 175 § 1 w zw. z art. 71 § 3 k.p.k.).
Wezwanie w sprawie karnej — podejrzany
Podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której postawiono zarzut przy przystąpieniu do przesłuchania w charakterze podejrzanego (art. 71 § 1 k.p.k.). Podejrzany może bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania albo w ogóle odmówić składania wyjaśnień (art. 175 § 1 w zw. z art. 71 § 3 k.p.k.), a jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim — ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1 w zw. z art. 71 § 3 k.p.k.). Przysługuje mu prawo do obrony, w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy, o czym należy go pouczyć (art. 6 w zw. z art. 71 § 3 k.p.k.).
Dla cudzoziemca sprawa karna ma podwójne znaczenie. Prawomocne skazanie w Polsce za przestępstwo umyślne lub skarbowe na grzywnę lub karę pozbawienia wolności co do zasady oznacza wpis do wykazu cudzoziemców niepożądanych (art. 435 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o cudzoziemcach; wyjątki — art. 436). Obowiązujący wpis jest podstawą decyzji o zobowiązaniu do powrotu oraz odmowy udzielenia lub cofnięcia zezwolenia na pobyt czasowy (art. 302 ust. 1 pkt 7, art. 100 ust. 1 pkt 2 i art. 101 pkt 3). Piszemy o tym szerzej w opracowaniu o skutkach skazania dla karty pobytu. Strategię obrony w sprawie karnej trzeba więc ustalać z myślą o pobycie.
Stan prawny na 22 października 2026 r.