Przestępstwo czy wykroczenie
Granicę wyznacza stężenie alkoholu. Stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg — albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość (art. 115 § 16 kodeksu karnego). Stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia od 0,2 do 0,5 promila we krwi albo od 0,1 do 0,25 mg w 1 dm³ wydychanego powietrza (art. 46 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi).
- Przestępstwo — prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3 (art. 178a § 1 k.k.). Sąd musi orzec zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata (art. 42 § 2 k.k.) i świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 zł (art. 43a § 2 k.k.). Ponieważ przestępstwo to jest zagrożone wyłącznie karą pozbawienia wolności, sąd może zamiast niej orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 4 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 150 stawek dziennych, jeżeli kara pozbawienia wolności, którą by wymierzył, nie byłaby surowsza od roku (art. 37a § 1 k.k.).
- Wykroczenie — prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu jest zagrożone karą aresztu albo grzywny nie niższej niż 2500 zł, a zakaz prowadzenia pojazdów jest obowiązkowy (art. 87 § 1 i 3 kodeksu wykroczeń).
Dla sprawy pobytowej ta różnica jest kluczowa: podstawą wpisu do wykazu cudzoziemców niepożądanych jest skazanie za przestępstwo umyślne, a nie ukaranie za wykroczenie.
Skazanie co do zasady oznacza wpis do wykazu niepożądanych
Dane cudzoziemca umieszcza się w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Polski jest niepożądany, jeżeli został on skazany prawomocnym wyrokiem w Polsce za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe na karę grzywny lub karę pozbawienia wolności (art. 435 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o cudzoziemcach). Umieszczenie danych może nastąpić bez wiedzy i zgody cudzoziemca (art. 435 ust. 2) — może on więc dowiedzieć się o wpisie dopiero przy wniosku o kolejną kartę pobytu albo podczas kontroli.
Jazda w stanie nietrzeźwości jest przestępstwem umyślnym — ale przepis o wpisie dotyczy każdego przestępstwa umyślnego: także kradzieży, oszustwa, posiadania narkotyków czy posługiwania się podrobionym dokumentem.
Jak długo obowiązuje wpis
- kara pozbawienia wolności poniżej 3 lat — 3 lata od dnia zakończenia jej odbywania (art. 438 ust. 1 pkt 4);
- grzywna — 3 lata od uprawomocnienia się wyroku (art. 438 ust. 1 pkt 5), chyba że cudzoziemiec skazany tylko na grzywnę ją uiścił (art. 436 ust. 1 pkt 3);
- kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem — przez okres próby, liczony od uprawomocnienia się wyroku (art. 438 ust. 1 pkt 6).
Co wpis oznacza dla pobytu
- cofnięcie zezwolenia na pobyt czasowy — wpis do wykazu jest jedną z podstaw cofnięcia (art. 101 pkt 3 w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 2);
- odmowa nowego zezwolenia na czas obowiązywania wpisu (art. 100 ust. 1 pkt 2);
- decyzja o zobowiązaniu do powrotu — obowiązujący wpis jest samodzielną przesłanką jej wydania (art. 302 ust. 1 pkt 7). Decyzja co do zasady zawiera zakaz wjazdu do Polski i pozostałych państw Schengen (art. 318 ust. 1; odstąpienie od zakazu jest możliwe na zasadach z art. 318 ust. 1a), a dane z takiej decyzji trafiają do SIS (art. 443 ust. 1 pkt 1).
Kara powyżej roku — odmowa wjazdu do całej strefy Schengen
Jeżeli cudzoziemca skazano prawomocnym wyrokiem w Polsce lub w innym państwie Schengen za przestępstwo na karę pozbawienia wolności powyżej jednego roku, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydaje decyzję o odmowie wjazdu i pobytu na terytorium państw Schengen (art. 440a ust. 1 pkt 2 lit. a). Decyzja jest ostateczna, nie doręcza się jej cudzoziemcowi, a dane trafiają do SIS (art. 440a ust. 7 i 8, art. 443 ust. 1 pkt 3). Można ją zakwestionować wnioskiem o usunięcie danych, który jest jednocześnie wnioskiem o uchylenie decyzji (art. 444 ust. 4).
Kara do odbycia — przekazanie za granicę
Gdy cudzoziemiec został skazany prawomocnym wyrokiem w Polsce na karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu i istnieją podstawy do przeprowadzenia postępowania w sprawie przekazania go za granicę w celu wykonania kary, Straż Graniczna wydaje decyzję o zobowiązaniu do powrotu, a zakaz wjazdu orzeka się wtedy na okres od 3 do 5 lat (art. 302 ust. 1 pkt 11 i art. 319 ust. 1 pkt 3).
Kiedy wpisu nie będzie
Przepis o wpisie po wyroku w Polsce dotyczy tylko skazania za przestępstwo umyślne lub skarbowe na grzywnę lub karę pozbawienia wolności. Dlatego znaczenie ma, jak zakończy się sprawa karna:
- warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem — sąd może je zastosować tylko wobec sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego (art. 66 § 1 k.k.);
- wykroczenie — np. prowadzenie pojazdu w stanie po użyciu alkoholu (art. 87 § 1 k.w.) — nie jest przestępstwem;
- kara ograniczenia wolności nie jest wymieniona w art. 435 ust. 1 pkt 2 lit. a, który wskazuje wyłącznie grzywnę i karę pozbawienia wolności;
- grzywna uiszczona przez osobę skazaną tylko na karę grzywny — dane nie trafiają do wykazu, a umieszczone usuwa się (art. 436 ust. 1 pkt 3 i ust. 2). Czy wyjątek obejmuje wyrok, w którym obok grzywny orzeczono środki karne, np. zakaz prowadzenia pojazdów, wymaga oceny w konkretnej sprawie — a przy skazaniu za jazdę w stanie nietrzeźwości zakaz i świadczenie pieniężne orzeka się obowiązkowo (art. 42 § 2 i art. 43a § 2 k.k.).
Danych nie umieszcza się też w wykazie m.in. wobec małżonka obywatela polskiego (z wyjątkami dotyczącymi bezpieczeństwa, interesu Rzeczypospolitej Polskiej i małżeństw zawartych dla obejścia przepisów), cudzoziemca z zezwoleniem na pobyt stały lub zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego UE udzielonym w Polsce oraz małoletniego — z wyjątkiem przypadków zagrożenia bezpieczeństwa (art. 436 ust. 1 pkt 1, 2 i 4). Organy pobytowe mogą jednak oceniać samo zachowanie cudzoziemca, np. pod kątem zagrożenia dla porządku publicznego — dlatego żadne rozstrzygnięcie karne nie daje gwarancji.
Obrona w sprawie karnej z myślą o pobycie
Sprawa karna i sprawa pobytowa toczą się odrębnie, ale wynik pierwszej często przesądza o drugiej. Dlatego już na etapie przesłuchania warto ustalić z obrońcą: jaką kwalifikację prawną ma czyn, czy realne jest warunkowe umorzenie, jaką karę zaproponować przy wniosku o skazanie bez rozprawy lub dobrowolnym poddaniu się karze i czy grzywnę da się szybko uiścić. Szerzej o relacji między wyrokiem karnym a pobytem piszemy w opracowaniu Wyrok karny a wydalenie cudzoziemca.
Stan prawny na 22 października 2026 r.