Cofnięcie zezwolenia na pobyt czasowy
Wojewoda cofa zezwolenie na pobyt czasowy m.in. wtedy, gdy wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 101 pkt 3 w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach). W takiej decyzji organ może odstąpić od sporządzenia uzasadnienia faktycznego (art. 6 ust. 1). Od decyzji przysługuje odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w terminie 14 dni.
Po tym, jak cofnięcie stanie się ostateczne, cudzoziemiec co do zasady ma 30 dni na wyjazd (art. 299 ust. 6 pkt 1 lit. a). Organ, który cofnął zezwolenie, zawiadamia jednak Straż Graniczną, a ta ustala, czy są podstawy do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu (art. 299 ust. 10 i 11). Trzeba się z tym liczyć: legalność pobytu w tym 30-dniowym okresie (art. 299 ust. 7) wyłącza tylko przesłanki z art. 302 ust. 1 pkt 2 i 3 (art. 302 ust. 3), a nie przesłankę względów bezpieczeństwa (pkt 9).
Decyzja o zobowiązaniu do powrotu ze względów bezpieczeństwa
Decyzję o zobowiązaniu do powrotu wydaje się, gdy wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa, ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego albo interes Rzeczypospolitej Polskiej (art. 302 ust. 1 pkt 9). Decyzję wydaje komendant oddziału lub placówki Straży Granicznej — z urzędu albo na wniosek m.in. wojewody, Ministra Obrony Narodowej, Szefa ABW, Szefa Agencji Wywiadu, organu Krajowej Administracji Skarbowej lub komendanta Policji (art. 310 ust. 1). Możliwe konsekwencje należą do najsurowszych w ustawie:
- brak terminu dobrowolnego wyjazdu — nie określa się go, jeżeli wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 315 ust. 2 pkt 2). Taka decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy (art. 315 ust. 5), a odwołanie nie wstrzymuje jej wykonania (art. 130 § 3 pkt 2 k.p.a.);
- zakaz wjazdu od 5 do 10 lat — co do zasady do Polski i pozostałych państw Schengen (art. 318 ust. 1 i art. 319 ust. 1 pkt 4). Zakazu nie cofa się, gdy wjazd lub pobyt cudzoziemca może stanowić zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo porządku publicznego lub naruszyć interes Rzeczypospolitej Polskiej (art. 320 ust. 2 pkt 1);
- umieszczenie w strzeżonym ośrodku — gdy prawdopodobne jest wydanie decyzji bez terminu dobrowolnego wyjazdu z tych przyczyn albo gdy ją wydano i trzeba zabezpieczyć jej wykonanie (art. 398a pkt 1 i 2);
- wpis do wykazu cudzoziemców niepożądanych na okres zakazu wjazdu (art. 435 ust. 1 pkt 1 i art. 438 ust. 1 pkt 1). Możliwy jest też odrębny wpis ze względów bezpieczeństwa (art. 435 ust. 1 pkt 4) — na okres do 10 lat z możliwością przedłużenia (art. 438 ust. 1 pkt 8), bez informacji o jego podstawie faktycznej i bez prawa wglądu do dokumentów (art. 444 ust. 12 i art. 447 ust. 2);
- odrębna decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o odmowie wjazdu i pobytu na terytorium państw Schengen — wydaje się ją m.in. wtedy, gdy wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa; jest ostateczna i nie doręcza się jej cudzoziemcowi (art. 440a ust. 1, 2, 7 i 8).
Decyzja ministra przy podejrzeniu terroryzmu lub szpiegostwa
Osobny tryb dotyczy cudzoziemca, co do którego istnieje obawa, że może prowadzić działalność terrorystyczną lub szpiegowską, albo który jest podejrzewany o takie przestępstwo. Decyzję o zobowiązaniu do powrotu wydaje wtedy minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Policji, Szefa ABW albo Szefa SKW, a decyzja podlega natychmiastowemu przymusowemu wykonaniu (art. 329a). Zakaz wjazdu wynosi od 5 do 10 lat (art. 319 ust. 1 pkt 4).
Jak się bronić, gdy nie znasz zarzutów
Działaj natychmiast
Odwołanie od decyzji Straży Granicznej wnosi się w ciągu 7 dni (art. 321 ust. 2), od decyzji wojewody o cofnięciu zezwolenia — w ciągu 14 dni (art. 129 § 2 k.p.a.). Ponieważ decyzja powrotowa wydana ze względów bezpieczeństwa może zostać wykonana od razu, pełnomocnik powinien działać jeszcze w dniu doręczenia. Po decyzji ostatecznej skargę do sądu administracyjnego warto połączyć z wnioskiem o wstrzymanie wykonania (art. 61 § 3 p.p.s.a.).
Zakwestionuj indywidualną ocenę
Nawet bez dostępu do informacji niejawnych można wykazać okoliczności, które organ powinien był zważyć: długość legalnego pobytu, pracę i podatki, niekaralność, rodzinę w Polsce, brak jakichkolwiek kontaktów z osobami lub organizacjami, o które może chodzić. Brak uzasadnienia faktycznego nie zwalnia organu z obowiązku wyjaśnienia sprawy i zebrania całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).
Zagrożenie w państwie powrotu
Względy bezpieczeństwa nie znoszą zakazu odsyłania do państwa, w którym grożą tortury lub nieludzkie traktowanie. Jeżeli zobowiązanie do powrotu może nastąpić tylko do takiego państwa, a zachodzą okoliczności uzasadniające odmowę zgody na pobyt ze względów humanitarnych (art. 349) — udziela się zgody na pobyt tolerowany (art. 351 pkt 1 w zw. z art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach). Decyzji powrotowej nie wykonuje się, gdy zachodzą przesłanki do udzielenia takiej zgody (art. 330 ust. 1 pkt 3).
Projekt UD408 — natychmiastowa wykonalność cofnięcia zezwolenia
W lipcu 2026 r. MSWiA skierowało do konsultacji projekt nowelizacji ustawy o cudzoziemcach (UD408). Przewiduje on m.in. nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o cofnięciu zezwolenia na pobyt czasowy z przyczyn określonych w art. 100 ust. 1 pkt 4 (m.in. względy bezpieczeństwa) oraz milczące załatwianie części spraw o zezwolenie na pobyt czasowy dla obywateli wybranych państw. W opinii z 27 lipca 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że połączenie natychmiastowo wykonalnego cofnięcia zezwolenia, braku uzasadnienia faktycznego i natychmiastowo wykonalnej decyzji powrotowej może prowadzić do wydalenia cudzoziemca przed rozpatrzeniem jego odwołań. Projekt nie jest jeszcze obowiązującym prawem i może się zmienić.
Co zmieni unijne rozporządzenie powrotowe
Od 17 października 2027 r. wobec osób stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa rozporządzenie (UE) 2026/2280 pozwoli orzekać zakazy wjazdu dłuższe niż 10 lat, a nawet bezterminowe, i stosować detencję ponad ogólne limity — pod kontrolą sądu co najmniej raz na trzy miesiące (art. 13 ust. 5 lit. a i d rozporządzenia). Szczegóły opisujemy w opracowaniu o nowym rozporządzeniu powrotowym.
Stan prawny na 22 października 2026 r.